Tajne dokumenty, jeden egzemplarz i miliardy euro. Kulisy programu SAFE budzą poważne wątpliwości

Atmosfera wokół programu SAFE gęstnieje. Poseł Konfederacji Przemysław Wipler ujawnił kulisy posiedzenia sejmowej Komisji Obrony Narodowej, które – zamiast rozwiać wątpliwości – tylko je spotęgowało.

Chodzi o gigantyczne środki: 43,7 mld euro, czyli około 185 mld zł w niskooprocentowanych pożyczkach na 139 projektów zbrojeniowych. To pieniądze, które w praktyce będą spłacane przez polskich podatników. Tymczasem – jak relacjonuje Wipler – lista projektów objęta jest tajemnicą, a sposób jej udostępnienia parlamentarzystom trudno uznać za standard transparentnego państwa.

Jeden egzemplarz dla 52 posłów

Według relacji posła, kilkusetstronicowy dokument techniczny w języku angielskim został udostępniony członkom Komisji Obrony Narodowej w… jednym egzemplarzu. 52 posłów, dwa dni przed posiedzeniem, bez realnej możliwości spokojnej analizy. Przeczytanie całości miało zajmować kilka godzin.

W praktyce oznacza to, że tylko nieliczni mogli zapoznać się z treścią w sposób rzetelny. Opinia publiczna nie zna szczegółów, bo dokument ma charakter tajny. Parlament ma głosować, podatnicy mają płacić, a wiedza o tym, kto i na jakich zasadach otrzyma miliardy – pozostaje ograniczona.

80 proc. dla polskich firm?

Minister obrony Władysław Kosiniak-Kamysz deklarował, że 80 proc. środków trafi do polskich firm. Jednak – według Wiplera – wśród beneficjentów znajdują się spółki funkcjonujące w Polsce, lecz będące częścią niemieckiego koncernu Rheinmetall. Formalnie „polskie”, w praktyce zależne od zagranicznego giganta.

To rodzi pytanie: czy SAFE ma realnie wzmacniać polski przemysł obronny, czy raczej europejskie – w tym niemieckie – koncerny zbrojeniowe?

Warunkowość i polityczny bicz

Dodatkowe wątpliwości budzi mechanizm wypłaty środków. Transze z programu SAFE mają być przekazywane pod kontrolą Komisji Europejskiej. Rząd tłumaczy, że chodzi wyłącznie o mechanizmy antykorupcyjne i kontrolne.

Jednak doświadczenia ostatnich lat pokazują, że mechanizm warunkowości w Unii Europejskiej może mieć charakter uznaniowy i polityczny. Pojawia się więc pytanie: czy w przyszłości wypłata kolejnych transz nie stanie się narzędziem nacisku na Warszawę? Czy w sytuacji zmiany rządu – na przykład na gabinet o bardziej konserwatywnym czy prawicowym profilu – Komisja Europejska nie wykorzysta instrumentów finansowych jako środka politycznej presji?

To nie są pytania abstrakcyjne. Mówimy o niemal 200 miliardach złotych i wieloletnich zobowiązaniach finansowych.

Kontrowersje wokół beneficjentów

Wipler zwrócił także uwagę na informacje, według których wśród potencjalnych beneficjentów znajduje się spółka kierowana przez polityka Platformy Obywatelskiej. W tle pojawiają się doniesienia o sprzedaży udziałów za relatywnie niską kwotę przy jednoczesnej perspektywie kontraktów liczonych w miliardach złotych.

Jeśli te informacje się potwierdzą, opinia publiczna ma prawo oczekiwać pełnej przejrzystości i jasnych odpowiedzi.

Pieniądze publiczne wymagają jawności

Program SAFE to nie drobny grant. To gigantyczne zobowiązanie finansowe państwa. Tym bardziej niezrozumiałe jest ograniczanie dostępu do dokumentów i utrudnianie parlamentarzystom rzetelnej kontroli.

Bezpieczeństwo narodowe wymaga powagi. Ale powaga nie oznacza braku przejrzystości. Im większe pieniądze i im większa odpowiedzialność, tym większa potrzeba jawności i realnej kontroli parlamentarnej.

Dziś więcej jest pytań niż odpowiedzi. A stawką jest to czy faktycznie skorzysta z tego kredytu polski przemysł zbrojeniowy?