Lewicowo-liberalne elity coraz otwarciej o „państwie Europa”

W debacie o przyszłości Unii Europejskiej coraz wyraźniej pojawiają się postulaty głębokiej centralizacji. Przedstawiciele europejskiego establishmentu politycznego już nie ukrywają, że ich celem jest budowa silniej zintegrowanej wspólnoty, nawet kosztem kompetencji państw narodowych. Manfred Weber, przewodniczący Europejskiej Partii Ludowej, mówi wprost o potrzebie tworzenia „obywateli Europy” oraz o instytucjonalnych zmianach mających zwiększyć sprawność decyzyjną UE. Wśród propozycji pojawia się m.in. łączenie najwyższych stanowisk unijnych, co miałoby wzmocnić polityczne przywództwo Wspólnoty. Jednocześnie Weber opowiada się za odejściem od jednomyślności w polityce zagranicznej i bezpieczeństwa na rzecz głosowania większością kwalifikowaną rozwiązania, które znacząco ogranicza możliwość blokowania decyzji przez pojedyncze państwa.

Kierunek: więcej władzy w Brukseli

Zwolennicy reform argumentują, że obecny system jest zbyt powolny i utrudnia skuteczne reagowanie na kryzysy międzynarodowe. Jednak krytycy widzą w tych pomysłach próbę przesunięcia realnej władzy z poziomu państw do struktur ponadnarodowych. Idea „obywateli Europy” oraz silnego centrum decyzyjnego wskazuje na model przypominający federację, czyli konstrukcję bliższą państwu niż tradycyjnej organizacji międzynarodowej.

Odejście od pierwotnej wizji integracji?

Warto przypomnieć, że europejski projekt powstawał jako wspólnota suwerennych państw, które współpracują gospodarczo i politycznie, zachowując jednak kontrolę nad kluczowymi obszarami władzy. Już w początkowych traktatach integracja miała charakter stopniowy i oparty na zgodzie wszystkich członków, stąd mechanizm jednomyślności w najważniejszych sprawach. Proponowane dziś zmiany mogą więc oznaczać jakościowy zwrot w filozofii funkcjonowania UE. Dyskusja o centralizacji pokazuje rosnący podział między zwolennikami głębszej integracji a tymi, którzy obawiają się utraty narodowej podmiotowości. Dla jednych silniejsza Unia to warunek bezpieczeństwa i skuteczności. Dla drugich, ryzyko powstania struktury, w której decyzje zapadają coraz dalej od obywateli poszczególnych krajów.

Jedno jest pewne: pytanie o to, czy Europa ma być związkiem państw, czy zmierzać w stronę quasi-państwa, staje się jednym z najważniejszych sporów politycznych nadchodzących lat.