Sztum. Czy warto zobaczyć oryginalny średniowieczny dokument? Odpowiedź może być tylko jedna - TAK!

23 września minęło dokładnie 610 lat od wystawienia dokumentu lokacyjnego Sztumu. Dziś ten wyjątkowy średniowieczny pergamin można zobaczyć na własne oczy – na sztumskim zamku. To nie jest kopia ani rekonstrukcja. To oryginał dokumentu, od którego rozpoczęła się miejska historia Sztumu. Trzeba się jednak pospieszyć – będzie prezentowany tylko do 23 października.

Czy warto przyjść na sztumski zamek, aby zobaczyć dokument sprzed 610 lat? Oczywiście, że tak. I to z wielu powodów.

Przede wszystkim mamy do czynienia z autentycznym dokumentem średniowiecznym, zachowanym – jak podkreślają historycy – w bardzo dobrym stanie. Został spisany na pergaminie w języku niemieckim. Jak wyjaśniał podczas otwarcia wystawy dr hab. Radosław Biskup, prof. UMK, dokument został przygotowany przez pracowników kancelarii wielkiego mistrza zakonu krzyżackiego, a następnie uroczyście wystawiony 23 września 1416 roku na zamku w Malborku.

Wśród świadków jego wystawienia było wielu dostojników zakonu, w tym dwóch przyszłych wielkich mistrzów oraz wójt Sztumu. Znaczenie tego pergaminu trudno przecenić. Przywilej lokacyjny stworzył podstawy prawne funkcjonowania miasta. Określał jego prawa, przywileje, obowiązki oraz ramy organizacyjne. Można więc – oczywiście jako pewnego rodzaju porównanie – powiedzieć, że był dla ówczesnej społeczności dokumentem o znaczeniu podobnym do fundamentu ustrojowego miasta. Co ważne, nie był to dokument, który po wystawieniu schowano i zapomniano o nim na kolejne stulecia. Wręcz przeciwnie. Na pergaminie znajdują się liczne późniejsze adnotacje. Jak tłumaczył dr hab. Radosław Biskup, są one dowodem, że dokument był wykorzystywany w praktyce i odwoływano się do niego w sprawach dotyczących miasta.

„Te adnotacje są właśnie dowodem na to, jak ten dokument był żywotny. Żeby to nie był tylko jednostkowy akt: oto mamy przywilej i sobie go przechowujemy, tylko to był dokument rzeczywiście funkcjonujący. Odwoływano się też do tego dokumentu” – wyjaśniał historyk.

Przetrwał wieki, wojny i kataklizmy

O wyjątkowości dokumentu decyduje również fakt, że po 610 latach nadal możemy go oglądać w oryginale. Kierownik Zamku w Sztumie Aleksander Masłowski zwracał uwagę, że dla każdego dokumentu największym zagrożeniem jest upływ czasu, ale także światło, tlen i nieodpowiednie warunki przechowywania.

„Jemu szkodzi przede wszystkim czas. Każdemu dokumentowi szkodzi czas, każdemu dokumentowi szkodzi tlen, powietrze, każdemu dokumentowi szkodzi światło. Dlatego im mniej on jest narażony na te czynniki, tym dłużej ma szansę przetrwać” – mówił Masłowski.

„Są sytuacje rabunków, są sytuacje wojen, pożarów i tak dalej. Więc jest masa okazji, przez które moglibyśmy ten dokument stracić, a go jednak mamy.”

Dokument przetrwał kolejne dramatyczne okresy historii tych ziem – potop szwedzki, wojny napoleońskie oraz II wojnę światową. Wiele miast utraciło swoje najstarsze dokumenty w wyniku wojen, pożarów czy innych tragicznych wydarzeń. Sztumski przywilej lokacyjny przetrwał.

„Ten cud, który polega na tym, że ten nasz założycielski dokument sprzed 610 lat mamy tutaj, możemy go Państwu dzisiaj w oryginale pokazywać” – podkreślał Aleksander Masłowski.

Kawałek pergaminu i 610 lat historii

Być może na pierwszy rzut oka to tylko stary kawałek pergaminu zapisany atramentem. Ale właśnie w nim zapisano początek miejskiej historii Sztumu.

„Kawałek pergaminu, trochę atramentu, bardzo wiele lat i bardzo dużo historii w tym kawałku pergaminu jest zawarte, dlatego jest to dokument bardzo ważny” – mówił kierownik Zamku w Sztumie.

I właśnie dlatego, jego zdaniem, warto, aby zobaczyli go nie tylko historycy czy pasjonaci przeszłości.

„Tak potrzeba jest, żeby każdy mieszkaniec szczegółowo zobaczył, dlatego, że nawet nie z tego powodu, że jest to właśnie wyjątkowa okazja, że tyle zachodu towarzyszyło sprowadzeniu tego dokumentu, ale po prostu dla lokalnej tożsamości, dla świadomości tego, kim jesteśmy.”

Tego dokumentu nie zobaczymy tu długo. Oryginalny przywilej lokacyjny Sztumu został sprowadzony na jubileuszową wystawę „Sztum 1416. 610. rocznica lokacji miasta”. To wyjątkowa okazja, ponieważ oryginał będzie prezentowany na Zamku w Sztumie tylko do 23 października. Dlatego warto nie odkładać wizyty na później. Tym bardziej że są dodatkowe powody, aby wybrać się na zamek. We wtorki zwiedzanie jest bezpłatne, a od 1 października osoby do 26. roku życia będą mogły zwiedzać sztumski zamek za 1 zł.

610 lat temu ten pergamin stworzył prawne podstawy miejskiej historii Sztumu. Dziś możemy stanąć przed nim osobiście.