Rząd chce nowych uprawnień do zamrażania majątku i nakładania milionowych kar. Druk 3003 budzi poważne obawy o wolność słowa

Zamrażanie pieniędzy i majątku, wpisywanie osób oraz firm na listy sankcyjne, a nawet 20 mln zł kar administracyjnych. Takie rozwiązania przewiduje rządowy projekt ustawy o środkach ograniczających, skierowany do Sejmu jako druk nr 3003. Szczególne kontrowersje budzą przepisy dotyczące ingerencji i manipulacji informacjami. Czy pod hasłem bezpieczeństwa państwa powstaje mechanizm, który może zostać wykorzystany przeciwko niewygodnym osobom i mediom?

Kto zdecyduje, co jest zagrożeniem dla państwa?

Rząd Donalda Tuska przekonuje, że projekt ma uporządkować zasady stosowania sankcji, ułatwić walkę z ich obchodzeniem i przeciwdziałać obcej ingerencji w sprawy Polski. Jednak projekt idzie dalej niż samo wykonywanie sankcji unijnych. Przewiduje również krajowe środki ograniczające, stosowane na podstawie decyzji polskich organów. Jedną z przesłanek wpisu na listę sankcyjną jest działalność związana z obcą ingerencją i manipulacją w środowisku informacyjnym. Tylko czy rzeczywiści chodzi o ochronę państwa czy kolejny opresyjny przepis zamykający usta Polakom pod płaszczykiem ochrony i zapewnienia bezpieczeństwa? Kto jednak zagwarantuje, że przepisy te nie zostaną wykorzystane do nadmiernego ograniczania działalności dziennikarzy, publicystów czy niezależnych mediów lub zwykłych obywateli wyrażających swoje krytyczne zdanie na temat działań obecnego rządu? To szczególnie istotne, ponieważ konsekwencją wpisu na listę może być zamrożenie środków finansowych oraz majątku.

Decyzja ministra, natychmiastowe skutki

Zgodnie z projektem decyzję o wpisaniu osoby lub podmiotu na krajową listę sankcyjną podejmuje minister właściwy do spraw wewnętrznych. Co istotne, decyzja ma podlegać natychmiastowemu wykonaniu. Nie przewidziano zwykłego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, choć zainteresowanemu przysługuje skarga do sądu administracyjnego. W praktyce oznacza to, że dotkliwe ograniczenia majątkowe mogą zacząć obowiązywać, zanim sąd rozpatrzy zasadność decyzji. W państwie prawa tak daleko idąca ingerencja w majątek obywatela powinna być obwarowana szczególnie silnymi gwarancjami przed pomyłką i nadużyciem. 

Nawet 20 mln zł kary

Projekt przewiduje również administracyjne kary pieniężne do 20 mln zł za określone naruszenia i obchodzenie sankcji. Nie jest to automatyczna kara za wyrażanie poglądów, ale przepisy obejmują także określone działania związane z nadawaniem i rozpowszechnianiem treści przez podmioty objęte sankcjami. Przeciwko rozwiązaniom mogącym ingerować w wolność słowa wystąpiła przewodnicząca Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji dr Agnieszka Glapiak. KRRiT ostrzegła przed ryzykiem arbitralnego stosowania przepisów oraz nadmiernej ingerencji administracji w działalność legalnie funkcjonujących mediów. Zwróciła również uwagę, że projektu nie konsultowano z konstytucyjnym organem odpowiedzialnym za ochronę wolności słowa i prawa do informacji. To poważne ostrzeżenie, którego rządzący nie powinni lekceważyć.

Poprawki nie kończą dyskusji

W trakcie prac parlamentarnych projekt zmodyfikowano. W sprawozdaniu komisji z 21 października znalazły się zapisy zawężające przesłankę ingerencji informacyjnej oraz wskazujące na ochronę wolności wypowiedzi, działalności dziennikarskiej i publikowania informacji w interesie publicznym. Te kosmetyczne zmiany nie eliminują jednak pytań o sposób ustalania, kiedy działalność informacyjna staje się świadomym uczestnictwem w obcej ingerencji, oraz o możliwość skutecznej obrony przed natychmiast wykonywaną decyzją administracyjną. Walka z obcą propagandą i zagrożeniami dla bezpieczeństwa państwa jest potrzebna. Nie może jednak prowadzić do tworzenia przepisów, które pozostawiają administracji zbyt szerokie pole uznaniowości. Dziś projekt jest nadal procedowany w Sejmie. Po drugim czytaniu 23 października został ponownie skierowany do komisji. Rządzący powinni odpowiedzieć na fundamentalne pytanie: czy projektowane przepisy mają wyłącznie chronić państwo przed rzeczywistą obcą ingerencją, czy też stwarzają ryzyko, że o finansowym i zawodowym losie obywatela albo niezależnego medium zadecyduje najpierw urzędnik, a dopiero później sąd?